L Bedeni Yine Bitti

İlk Sevkiyat dizisinde malı mağazalara hep koli koli gönderdik (o dizide koliye paket demiştik) ve kolinin içine hiç bakmadık. Lumoda’da beş bedenli her ürünün kolisi aynı: yedi adet, beden sırasıyla 1-2-2-1-1. O dizinin sonunda bir yan bulgu çıkmıştı: ilk sevkiyattan sonra depoda en küçük bedenden hiç mal kalmıyor, kalan mal çoğunlukla üçüncü ve dördüncü beden. Bu dizi o bulgunun peşinden gidiyor. Koli mağazanın beden ihtiyacına uyuyor mu? Uymuyorsa kaç koli tipi gerekir?

Sahada bu işin adı beden analizi. Bedenleri sabit oranda karışık, kapalı pakete koliBedenleri sabit oranda karışık, kapalı paket. Lumoda'da yedi adet, beden sırasıyla 1-2-2-1-1; tek bedenli aksesuarda altı adet. Toplaması ucuzdur ama beden ihtiyacına tam uymaz. diyoruz (asorti koli, İngilizcede prepack). Tedarikçi malı bu kolilerle gönderir, depo da kolileri açmadan mağazalara dağıtır. Bir üründen kaç adet alınacağı, hangi mağazaya kaç koli gideceği başka kararlar. Buradaki soru daha küçük görünüyor: o yedi adetin kaçı hangi bedenden olacak? Küçük görünüyor; ama müşterinin rafta kendi bedenini bulup bulamayacağı bu cevaba bağlı.

Her sezon aynı telefon

Yeni sezonun ilk dağıtımı yaklaşıyor. Sabah toplantısında Veli telefonu kapatıp masaya dönüyor.

— Konya 3’ün müdürüydü, diyor. Her sezon aynı cümle: L bedeni yine bitti.

— Yeni sezonun malı daha yola çıkmadı, diyor Pelin.

— Biliyorum. Çıkınca bitecek, onu söylüyor.

Pelin güldüğünü saklamaya çalışıyor.

— Hangi üründe bitiyor?

— Hepsinde, diyor Veli. Kadın tişörtte L, erkek pantolonda 36 numara. Adları başka, yeri aynı: setin dördüncü bedeni.

Lumoda’da her ürünün bir beden seti var ve bedenler setteki sırasıyla anılıyor; beden setlerini Ürün Hiyerarşisi yazısı anlatıyor. Kadın harf setinde dördüncü beden L, erkek numara setinde 36.

— Bende tersi, diyor Ali. İstanbul 18’de küçük bedenler biter, büyükler rafta kalır. Sezon sonunda indirime giren hep aynı bedenler.

— Biriniz büyük bedenden şikâyet ediyor, öteki küçükten, diyor Pelin. İkisi birden doğru olamaz.

— Olabilir, diyor Pars. Bakalım.

Aynı model, iki renk

Pars geçmiş bir sezondan bir ürün açıyor: erkek kot pantolon, numaralı. Model aynı, renk farklı. Bejini Konya 3 almış, bordosunu Ali’nin İstanbul 18’i. İki mağazaya da aynı hafta varmış.

Konya 3 Veli’nin mağazası, 407 metrekarelik bir cadde mağazası. İlk sevkiyatta 5 koli almış, 35 adet. İstanbul 18 Ali’nin; 1.023 metrekarelik bir AVM mağazası, 13 koli almış, 91 adet. Koli ikisinde de aynı: 1-2-2-1-1.

Pars Konya 3’ün ilk sekiz haftasını ekrana getiriyor.

— İşte, diyor Veli. 36 numara ilk haftada bitmiş. Sekiz haftanın 37 gününde rafta yokmuş. 30 numara ise hiç bitmemiş; sekiz haftanın sonunda bir tanesi hâlâ rafta.

— Ama 36’dan 28 tane satmışız, diyor Pelin. Beş tane göndermişiz.

— Arkasından replenishment gitmiş, diyor Pars. Depo bitenin yerine mal gönderebilir; gönderir de. Ama gelene kadar raf boş. Satışa bakarsan 36 iyi gitmiş görünüyor. Rafa bakarsan sekiz haftanın çoğunda yok.

Sonra İstanbul 18’i açıyor.

— Gördün mü, diyor Ali. Bende önce 30 bitiyor. 38 sekiz hafta boyunca hiç bitmemiş.

İki mağaza, aynı model, aynı koli. Birinde en büyük bedenler önce bitiyor, en küçüğü rafta kalıyor. Ötekinde tam tersi.

Koli yıllardır aynı

Yeni sezonun ilk dağıtımında 210 option mağazalara çıkacak; 193’ü beş bedenli. Mal 69 mağazaya gidiyor: 12’si İstanbul’da ve Ali’de, 57’si Anadolu’da ve Veli’de. Sezonun alımı yapılmış, depoya hangi bedenden kaç adet geleceği belli. Değişebilecek tek şey, o adetlerin mağazalara hangi karışımla gideceği.

Pelin Lumoda’nın koli tablosunu açıyor. Altı beden seti var: kadın, erkek ve unisex; her biri harf ve numara. Altısında da tek bir koli tipi, altısında da aynı içerik: 1-2-2-1-1. Tek bedenli aksesuarın kendi kolisi var, altı adet.

— Bu tabloyu ben kurmadım, diyor Pelin. Ben geldiğimde de böyleydi. Her beden setine tek koli. Kimse yeniden bakmadı, çünkü kimse şikâyet etmedi.

— Ben her sezon şikâyet ediyorum, diyor Veli.

— Sen koliden değil, Ali’nin mağazalarına giden maldan şikâyet ediyorsun, diyor Pelin.

Herkes gülüyor. Sonra Pars sorunun asıl yerini gösteriyor.

İki mağaza, iki eğri

— Bir mağazanın satışının bedenlere nasıl dağıldığına beden eğrisiBir mağazanın satışının bedenlere dağılımı; her bedenin satıştaki payı. Kolinin beden karışımı bu eğriye göre kurulur. diyoruz, diyor Pars. Satılan her yüz adetten kaçı birinci bedenden, kaçı beşinciden? Ama ham satışa bakamam. Konya 3’te 36 numara günlerce rafta yoktu; o günlerde satamadı. Satışı rafta olduğu günlere bölüp öyle okuyorum.

Ekrana dört satır geliyor. İlk ikisi iki mağazanın karar öncesi satışından okunan eğri, üçüncüsü bütün zincirinki, sonuncusu kolinin kendisi.

— Konya 3’te dördüncü bedenin satıştaki payı kolideki payının iki katından fazla, diyor Pars. Koli yedi adetin biriyle dördüncü bedeni karşılamaya çalışıyor. Birinci bedende tersi; koli mağazanın istediğinin iki katını gönderiyor.

— Bende de beşinci beden öyle, diyor Ali. Koli 38’i benim sattığımın neredeyse iki katı oranında gönderiyor.

— Peki zincir? diyor Pelin. Koliyi zincire göre kursak ikisinin ortası olur.

— Zincirin kendisi bile başka koli istiyor, diyor Pars. Zincirde birinci beden %10,2, koli %14,3 gönderiyor. Dördüncü beden %24,5, koli %14,3.

Yedi adet, beş beden

— O zaman doğru koli hangisi? diyor Pelin.

— Önce kaç farklı koli olabileceğine bakalım, diyor Pars. Yedi adeti beş bedene kaç türlü bölersin?

Cevap 330. Bir bedene yedisini birden koymaktan her bedene bir ya da iki adet koymaya kadar, yedi adetlik kolinin 330 farklı içeriği var. Ortadaki üç beden her kolide en az bir adetle bulunsun derseniz 70 aday kalıyor.

Yetmiş aday az; hepsini tek tek denemek zor değil. Dert sayıda değil, yedide. Yedi adetlik bir kolide bir bedenin payı ya sıfırdır ya en az yedide birdir, yani %14,3. Zincir birinci bedende %10,2 istiyor. Yedi adetle %10,2 kurulamaz: ya hiç koyarsınız, ya fazla koyarsınız. On iki adetlik bir kolide içerik sayısı 1.820’ye, ortadaki üç beden şartıyla 715’e çıkıyor; koli büyüdükçe pay incelir. Bunu beşinci yazıda sınayacağız.

— Kolinin mağazadan ne kadar uzak olduğunu nasıl ölçüyorsun? diyor Ali.

— En basit yolu şu, diyor Pars. Her bedende kolinin payı ile mağazanın payı arasındaki farkı, hangisi büyük olursa olsun, alıp topluyorum. İki dağılım aynıysa 0 çıkar, hiçbir bedende örtüşmüyorlarsa 2. Adı L1 uzaklığı.

Lumoda’nın kolisi zincirin eğrisine 0,255 uzak. Mağazaların eğrilerine uzaklığı daha fazla: eğrisi okunabilen 68 mağazada, mağaza başına ortalama 0,293. En yakın mağazada 0,138, en uzakta 0,407. Yeni mağaza dahil 69 mağazayı aldıkları koli sayısıyla tartınca ortalama 0,2711; aşağıdaki adet hesabı da bu tartıyla.

Pars aynı şeyi adetle de anlatıyor. Lumoda’nın gönderdiği her yedi adetlik kolide, mağazanın beden eğrisine göre ortalama 0,9487 adet eğrinin istediğinden fazla gelen bir bedende duruyor; aynı sayıda adet de eğrinin istediği bedende eksik kalıyor. Neredeyse her kolide bir adet.

Sonra yetmiş adayı tek tek deniyor. Bütün mağazalara tek bir koli gidecekse en iyisi Lumoda’nınki değil, 1-1-2-2-1. İkinci bedenden bir adeti dördüncü bedene taşıyor. Onunla yanlış bedendeki adet koli başına 0,8533’e iniyor.

— Tamam, diyor Pelin. Koliyi 1-1-2-2-1 yapalım, olsun bitsin.

— İstanbul 18’i unuttun, diyor Ali. Bende ikinci beden zaten bitiyor.

Haklı. 1-1-2-2-1 Konya 3’ün eğrisine yaklaşıyor, İstanbul 18’inkinden uzaklaşıyor. Tek koliyi büyük bedenlere doğru kaydırdığınızda zincir ortalamada biraz kazanır; Konya 3 kazanır, İstanbul 18 kaybeder.

Cevap anahtarı

Burada bir şeyi açıkça söylemem gerekiyor. Lumoda sentetik bir zincir ve verisini ben ürettim. Her mağazaya, yayımlanan veride görünmeyen bir beden kayması verdim: kimi mağazanın müşterisi zincirin ortalamasına göre büyük bedenlere kayık, kimininki küçük bedenlere, kimininki ortada. Gerçek hayatta böyle bir cevap anahtarı yoktur; burada var ve onu yalnız ölçmek için kullanıyorum. Ali, Veli, Pelin ve Pars onu bilmiyor.

Gerçekte Konya 3’ün müşterisi büyük bedenlere, İstanbul 18’inki küçük bedenlere kayık. Veli’nin telefonda duyduğu, Ali’nin rafta gördüğü şey cevap anahtarında da yazıyor.

Sahneyi de yayımlanan veriden seçtim, ama dürüst olayım: istediğim şartların hepsini birden sağlayan tek bir ürün bulamadım. Aynı modelin iki rengini aldım ve seçim şartlarını birkaç yerde gevşettim. Hepsini son yazıda açıyorum.

Kimin kolisi?

— O zaman Konya 3’e ayrı koli, İstanbul 18’e ayrı koli, diyor Pelin. Altmış dokuz mağazaya altmış dokuz koli tipi mi kuracağız?

— Hayır, diyor Pars. Tedarikçi o kadar koli tipine razı olmaz, depo da onları ayrı ayrı tutamaz. Ama her mağazaya ayrı koli gerekmiyor. Eğrileri birbirine benzeyen mağazalar aynı koliyi alabilir.

Pars mağazaların satıştan okunan eğrilerini yan yana koyuyor. Eğrisi okunabilen 68 mağaza üç gruba ayrılıyor: büyük bedenlere kayık 27 mağaza, ortada 22, küçük bedenlere kayık 19. Konya 3 birinci grupta, İstanbul 18 üçüncüde. Bir mağazanın hiç satışı yok; yeni açılıyor. Pars onu satış görmeden, bir kuralla büyük bedenlere kayık gruba koyuyor. O kural üçüncü yazının konusu.

Bu üç grup cevap anahtarıyla birebir örtüşüyor. Yeni mağaza ise yanlış gruba düşüyor. Örtüşmenin ne kadarının yöntemden, ne kadarının verinin basitliğinden geldiğini üçüncü ve son yazıda konuşacağız.

— Yani Veli’nin şikâyeti benden değil, koliden, diyor Ali.

— Seninki de, diyor Veli.

— İkinizin de derdi aynı koli, diyor Pars. Siz kardeşsiniz; bunun kavgası olmaz.

Sonra Pelin’e dönüyor.

— Bedeni zincirden değil mağazadan oku; koliyi de bir değil birkaç tane kur.

Bu dizide ne yapacağız

Bu dizide önce bir mağazanın beden eğrisini satıştan okuyacağız. Rafın boş kaldığı günler satışı nasıl yanıltıyor, az satışlı bir mağazanın eğrisi neye yaslanmalı, hiç satışı olmayan yeni bir mağaza hangi eğriyi almalı? Sonra koliyi tasarlayacağız: kaç koli tipi, hangi içerik, hangi mağazaya hangisi. En sonunda da asıl soruya geleceğiz: aynı mal, aynı mağazalara, yalnız başka kolilerle gitseydi ilk haftalarda raflar ne kadar dolu kalırdı?

Tanım

Beden eğrisi, bir mağazanın satışının bedenlere dağılımıdır. Koli (prepack), tedarikçinin hazırladığı, beden adetleri sabit karma pakettir.

Bu konuyu neden sevdiğimi de söyleyeyim. Beden, perakendenin en sessiz kararı. Bir mağaza müdürü “L bitti” dediğinde kimse koliyi suçlamaz; suçlu ya alımdır ya allocator. Oysa malın bedenlere bölünüşü, mağazaya daha hiçbir şey gitmeden, bir tablonun tek satırında kararlaştırılmıştır. Ve o satır çoğu zaman yıllardır aynıdır.

Bir sonraki yazıda kararı parçalarına ayırıyoruz: koli neden var, kaç koli tipi kurulur, bedenleri koliye koymadan tek tek göndermek ne zaman akla yatar? Konya 3’ün 36 numarasını da aklınızda tutun: ilk haftada biten, sekiz haftanın 37 gününde rafta olmayan beden. 🙂